ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲೂಕಿನ ಬೆಳ್ಮಣ್ ಗ್ರಾಮದ ಕೆದಿಂಜೆಯ ಜುಮಾದಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿಯ ದಾಸಂದ ಬಾಕಿಮಾರು ಎಂಬಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನವೊಂದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.
ಉಡುಪಿಯ ಆದಿಮಕಲಾ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ-ಟ್ರಸ್ಟಿ ಪ್ರೊ. ಟಿ. ಮುರುಗೇಶಿ, ಶಾಸನವನ್ನು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಇದು ಹಲವಾರು ತುಳು ಪದಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸುಂದರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹಸಿರು ಶಿಲಾ ಅಥವಾ ಸೋಪ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಇದು 46.5 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 23 ಸೆಂ.ಮೀ ಅಗಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
- ಕೆಳಗಿನ ಆಯತಾಕಾರದ ಫಲಕವು 34 ಸಾಲುಗಳ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೇಲಿನ ಫಲಕವು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಚಿತ್ರಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗ, ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕರುವಿಗೆ ಹಾಲುಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಸು, ಮತ್ತು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಕಡ್ಸಲೆ’ (ಭೂತ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಕತ್ತಿ) ಜೊತೆಗೆ ದೀಪಸ್ತಂಭವಿದೆ.
ಶಾಸನದ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳಕರ ‘ಸ್ವಸ್ತಿಕ’ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು, ಬಳಿಕ ಪರಶಿವನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಶಾಸನ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ‘ಶಕ ವರ್ಷ 1039 ಪ್ರಭವ ಸಂವತ್ಸರ ಬಹುಳ 3’ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾಲಗಣನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇದು ‘ಶಕ ವರ್ಷ 1309 ಪ್ರಭವ ಸಂವತ್ಸರ’ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1387) ಆಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಪ್ರೊ. ಮುರುಗೇಶಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸ ಇಮ್ಮಡಿ ಹರಿಹರ ರಾಯರನ್ನು ಮೂರು ಸಮುದ್ರಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಎಂದು (‘ಪೂರ್ವ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರಾಧೀಶ್ವರಂ’) ಗುಣಗಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಬಾರಕೂರು ರಾಜ್ಯಭಾರ: ಹರಿಯಪ್ಪ ಒಡೆಯರ ರಾಜಾಜ್ಞೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮಹಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಲ್ಲಪ್ಪ ಒಡೆಯರು ಬಾರಕೂರು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಶಾಸನ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ದತ್ತಾಳುವ ರಾಜ್ಯ ಹಸ್ತಾಂತರ: ಪ್ರಧಾನ ಮಲ್ಲಪ್ಪ ಒಡೆಯರು ದತ್ತಾಳುವ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ‘ಸಂಗಣ್ಣ ಜಯ ಅರಸ’ನಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ.
ನಂದಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದಾಯ ದಾನ: ಸಂಗಣ್ಣ ಜಯ ಅರಸನು ನಂದಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಟೀಶ್ವರಾಳ್ವ ಮತ್ತು ಕದಂಬಾಳ್ವ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರಿಗೆ ಸರ್ವ ತೆರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ‘ಬ್ರಹ್ಮದಾಯ’ವಾಗಿ ಎರಡು ‘ಬಳಿಕೆ’ (ಭೂದಾನ) ಜಮೀನನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
ಪುರಾಣ ಹೇಳುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಭತ್ತದ ಕಾಣಿಕೆ: ಈ ಎರಡು ಬಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಪುರಾಣ ಹೇಳುವ (ಬೋಧಿಸುವ) ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಯಾವುದೇ ಲೋಪವಿಲ್ಲದೆ ಆರು ಮುಡಿ ಭತ್ತವನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಜಯ ಅರಸನ ಧರ್ಮಶಾಸನದ ಮೂಲಕ ಈ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರಿಗೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ದಂಡದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ: ಈ ಧರ್ಮಕಾರ್ಯವನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯವೇ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ ಅರಸನಿಗೆ 250 ಗದ್ಯಾಣ ಹಾಗೂ ದೇವರಿಗೆ 150 ಗದ್ಯಾಣ ದಂಡ ತೆರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಶಾಸನ ರಚನೆಕಾರ: ಈ ಶಾಸನವನ್ನು ಜಯ ಅರಸನ ಸೇನಬೋವ ‘ವಿಟ್ಟಣ್ಣ’ ಬರೆದಿದ್ದು, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಡಿಕೆಯ ಶಾಪಾಶಯ (ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶಾಪ) ಶ್ಲೋಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಾಸನ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಶಾಸನ ಪತ್ತೆಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮುತುವರ್ಜಿ: ಶಿರ್ವ ಎಂ.ಎಸ್.ಆರ್.ಎಸ್. ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಥಮ ಬಿ.ಎ. ಪ್ರಾಚ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಾದ ಸಿಂಚಿತ್ ಎಂ. ಹಾಗೂ ಶೋಧನ್ ಬಿ. ಅವರು ಈ ಶಾಸನದ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಪ್ರೊ. ಮುರುಗೇಶಿ ಅವರ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದರು.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅಭಿನಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ಪ್ರೊ. ಮುರುಗೇಶಿ, ಶಾಸನದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಹಕರಿಸಿದ ನಂದಳಿಕೆ ಅರಮನೆಯ ಸುಹಾಸ್ ಹೆಗ್ಡೆ, ಅವರ ತಾಯಿ ಸರಳಾ ಎಸ್. ಹೆಗ್ಡೆ, ಮುಲ್ಕಿ ಗಜನಿ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡಾ. ಸುರೇಶ್ ಚಿತ್ರಾಪು ಹಾಗೂ ಗುಳ್ಳಾಡಿ ರಾಣಿ ಚಿಕ್ಕಾಯಿ ತಾಯಿ ಚಾರಿಟೇಬಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಡಾ. ರಘುರಾಮ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದ ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
